Het Memling in Sint-Jan-Hospitaalmuseum ontroert met dubbeltentoonstelling

Voor het Hospitaalmuseum wordt 2012 een jaar met een gouden randje. In mei opent er in het Memling in Sint-Jan-Hospitaalmuseum een tentoonstelling die in meerdere opzichten bijzonder mag worden genoemd. Ze kreeg als titel De treurenden. Tranen van liefde en heeft als onderwerp het verdriet, het gemis en de leegte na het verlies van een geliefde. Laurent Busine, directeur van het Musée des Arts Contemporains MAC's Grand-Hornu, verklaarde zich bereid om deze tentoonstelling inhoudelijk uit te tekenen.

De tentoonstelling is opgebouwd rond de eenmalige aanwezigheid in Brugge van een ensemble van laatmiddeleeuwse grafsculptuur van een uitzonderlijk plastisch en esthetisch niveau: 37 ‘pleurants' in albast. De beeldjes stellen rouwende geestelijken, kartuizermonniken en hovelingen voor en zijn afkomstig van het praalgraf van de Bourgondische hertog Jan zonder Vrees en zijn echtgenote Margaretha van Beieren in het Musée des Beaux Arts in Dijon. Dit museum was ooit het hertogelijk paleis van de Bourgondische dynastie en fungeert sinds 1799 als museum.

Men zou kunnen stellen dat de pleurants in Brugge op familiebezoek komen: kleinzoon Karel de Stoute en achterkleindochter Maria van Bourgondië kregen immers een praalgraf in de Onze-Lieve-Vrouwkerk tegenover het museum. De pleurants, die naar aanleiding van renovatiewerken voor het eerst het museum in Dijon mochten verlaten, zijn na Brugge nog te zien in Berlijn en Parijs. Daarna keren ze voorgoed terug naar Dijon.

De pleurants die in Brugge worden getoond zijn afkomstig van de graftombe van de Bourgondische hertog Jan zonder Vrees (gestorven in 1419). Het praalgraf kwam tot stand tussen 1443 en 1470 en is van de hand van twee beeldhouwers, Jean (Juan) de la Huerta uit Aragón en Antoine Le Moiturier uit Avignon. De eerste had al het grootste deel van het praalgraf klaar toen hij na veel problemen in 1456 Dijon verliet; de tweede werkte verder en voltooide de pleurants en de bogengalerij in 1466-1469.

De pleurants vormen een rouwstoet van beeldjes die hun verdriet verrassend openlijk beleven en delen met elkaar en de toeschouwer. Ze worden in en voor de kapel in Memling in Sint-Jan tentoon gesteld en ontmoeten er behalve het Johannesretabel van Hans Memling vijf topwerken van de Zwitserse beeldhouwer Alberto Giacometti (1901-1966). Met de poëtische fijngevoeligheid die hem kenmerkt laat curator Laurent Busine deze beelden van de mens, in zijn meest kwetsbare momenten, in dialoog gaan met de pleurants. Of hoe universele gevoelens als liefde, verdriet, gemis en eenzaamheid meer dan vijf eeuwen moeiteloos overbruggen.

De tentoonstelling wordt vervolgd op de museumzolders. 101 foto's van mannen, vrouwen en kinderen, van enkele maanden tot 100 jaar oud, van de Duitse kunstenaar Hans-Peter Feldmann (1941) confronteren de bezoekers met het voorbijgaan van het leven. Andere werken hebben het over het gemis, de leegte, en hoe we daarmee omgaan. Nicolas Gruppo (1970), misschien wel dé verrassing van de tentoonstelling, toont een uiterst gevoelige video. David Claerbout (1969) is sterk aanwezig met twee werken. Mist over landscape gaat verrassend in gesprek met een klassiek werk uit de collectie van het Groeningemuseum. The Long Goodbye toont hoe de tijd vervliegt in een spel van veranderend licht en schaduw. Tre Pietre tenslotte, een minder gekend werk van de Italiaanse Arte Povera-kunstenaar Giuseppe Penone (1947), laten we de toeschouwer graag zelf ontdekken, om niet alles van de tentoonstelling al van tevoren prijs te geven.

Mieke Parez
Projectcoördinator
Adjunct-conservator Hospitaalmuseum

De treurenden. Tranen van liefde
Memling in Sint-Jan Hospitaalmuseum Brugge
11 mei tot en met 9 september 2012

Meer info: Website

Professor Maximiliaan Martens (UGent) bezocht de tentoonstelling: Luisterfragment